Κινηματογραφικός Batman – Κάθε εποχή έχει τον δικό της Σκοτεινό Ιππότη
Ο Batman της παιδικής μου ηλικίας
Δεν ήμουν ποτέ ο φανατικός "κομικάς" που κυνηγά κάθε τεύχος – αλλά από μικρός είχα τους ήρωές μου. Μαζί με τα Ποπάυ και άλλα καρτούν που με έκαναν να γελάω ή να φαντάζομαι μάχες ενάντια στο κακό, ο Batman ήταν εκείνος που με έβαλε στον κόσμο των Κόμικς με σκοτεινό φως. Ήταν ο ήρωας που δεν είχε υπερδυνάμεις, αλλά είχε σκοπό, στολή, και έναν κόσμο γεμάτο σκιές που μαγνήτιζε.
Οι ταινίες του Tim Burton, με τον Michael Keaton στον ρόλο, ίσως για αυτό μου έμειναν περισσότερο: γιατί πλησίαζαν εκείνη την αίσθηση του καρτουνίστικου σκοτεινού παραμυθιού. Ένας κόσμος σχεδόν βγαλμένος από σελίδες, με εκκεντρικούς κακούς και γοτθικά σκηνικά – η πιο κομικσόταινια προσέγγιση που είχε γνωρίσει ο ήρωας στο σινεμά. Και όσο κι αν οι εποχές αλλάζουν, όσο η ποπ κουλτούρα εξελίσσεται, αυτή η πρώτη εικόνα έμεινε μέσα μου σαν κάτι οικείο.
Πλέον, ακόμη και στα σύγχρονα κόμικς, οι ήρωες έχουν αλλάξει. Η σκοτεινιά δεν είναι πλέον αποκλειστικό προνόμιο του Batman. Ακόμα και η Marvel έχει δώσει πιο ανθρώπινες, σπασμένες πτυχές στους ήρωές της. Δεν ξέρω αν τα κόμικς επηρεάζουν τις ταινίες ή αν πλέον συμβαίνει το αντίστροφο. Ίσως ζούμε την εποχή που τα σύμπαντα συγχωνεύονται και ο ένας καθρεφτίζει τον άλλο.
Η παρακμή των late 90s: Μάσκες, χρώματα και... Κλούνεϊ
Αν τα πρώτα βήματα του Batman στη μεγάλη οθόνη με τον Keaton είχαν κάτι το σκοτεινό και μαγικό, τότε οι ταινίες που ακολούθησαν στα '90s ήταν κάτι ανάμεσα σε καμπ καμπαναριού και χορευτικό του MTV. Ο Val Kilmer στο Batman Forever δεν με έπεισε, αλλά άντεξα. Όταν όμως ήρθε ο George Clooney με τις... θηλές στη στολή και τον καρακιτς κόσμο του Batman & Robin, ακόμα και το παιδί μέσα μου απομακρύνθηκε.
Εκείνη η περίοδος ήταν σαν μια φανταχτερή μεταμφίεση του ήρωα, χωρίς ουσία. Ήταν τόσο αντι-Μπάτμαν, που σήμερα, σχεδόν νοσταλγείται ως cult κακογουστιά. Αλλά τότε πονούσε. Η μαγεία είχε χαθεί.
Nolan: Η αποκατάσταση της πίστης
Όταν βγήκε το Batman Begins το 2005, ήμουν ήδη αρκετά μεγάλος για να καταλάβω τι σημαίνει κινηματογραφική αφήγηση. Ο Nolan δεν έκανε απλώς reboot. Έδωσε βάθος. Έστησε έναν Batman που υπήρχε μέσα σε έναν (σχεδόν) ρεαλιστικό κόσμο, με ψυχολογία, κοινωνικό πλαίσιο, υπαρξιακά διλήμματα.
Η τριλογία του, με αποκορύφωμα το The Dark Knight, όχι μόνο επανέφερε τον Batman στη συνείδηση του κοινού αλλά και τον ανέβασε επίπεδο: από ήρωας των κόμικς, έγινε σύμβολο – σχεδόν πολιτικό. Ο Christian Bale, όσο ψυχρός και να τον θεωρούν κάποιοι, ήταν ακριβώς αυτός που χρειαζόταν για να υποστηρίξει αυτή την προσέγγιση. Και ο Joker του Heath Ledger; Ίσως ο μόνος κινηματογραφικός villain που θα μπορούσε να κλέψει την παράσταση από τον ίδιο τον Batman.
Snyder: Ο Θεός του Πολέμου με το πρόσωπο του Affleck
Η εποχή των shared universes έφερε και έναν Batman διαφορετικό. Ο Zack Snyder δεν έκανε το πιο προσβάσιμο σινεμά, αλλά το έκανε στυλ. Ο Ben Affleck δεν ήταν ένας Batman στην αρχή της πορείας του – ήταν κουρασμένος, τραυματισμένος, βαρύς, σχεδόν θεϊκός. Ένας ήρωας που δεν χρειάζεται να τρέξει. Αρκεί να σταθεί και όλα γύρω του παγώνουν.
Η σχέση του με τον Superman στο Batman v Superman, παρά τα αμφιλεγόμενα στοιχεία του σεναρίου, είχε κάτι το αρχαιοπρεπές – σαν μυθολογία σε αποσύνθεση. Μπορεί να μην δόθηκε ποτέ η ευκαιρία να αναπτυχθεί όσο θα έπρεπε (λόγω του χαμού της DC), αλλά για μένα ο Affleck ήταν μια ενδιαφέρουσα αντι-παιδική εκδοχή του Batman. Όχι για να εμπνεύσει, αλλά για να σε κάνει να σκεφτείς: πόσο μακριά μπορεί να πάει κάποιος που έχει χάσει τον εαυτό του.
Ο emo-Batman του Reeves: Μια γενιά σε κρίση
Και φτάνουμε στο σήμερα. Ο Matt Reeves έφερε πίσω τον Batman ως ντετέκτιβ, αλλά όχι με τον εντυπωσιασμό του υπερήρωα. Ο Pattinson, σε μια απρόσμενα καλτ ερμηνεία, είναι πιο κοντά στον Kurt Cobain με μυστικό εργαστήριο παρά σε έναν πλούσιο φιλάνθρωπο με gadgets.
Η Gotham είναι πιο υγρή και βρώμικη από ποτέ, η βία πιο γειωμένη, το δράμα εσωτερικό. Μπορεί να με άφησε αμήχανο στην αρχή, αλλά αναγνωρίζω την αξία του. Είναι μια εκδοχή που μιλά σε μια νέα γενιά – μια γενιά πιο κλειστή, πιο εσωστρεφή, αλλά που ακόμα παλεύει.
Αν το sequel προχωρήσει σε πιο ώριμα μονοπάτια, ίσως ο emo-Batman να γίνει τελικά ο πιο ρεαλιστικός όλων.
Δεν υπάρχει ένας μόνο Batman
Αν κάτι με δίδαξε όλο αυτό το ταξίδι, είναι ότι κάθε εποχή έχει τον Batman που της αξίζει – ή που χρειάζεται. Δεν είμαι δογματικός. Μπορώ να βρω στοιχεία που αγαπώ στον Keaton, στον Bale, στον Affleck, ακόμα και στον Pattinson. Ο ήρωας είναι ένας καθρέφτης: αλλάζει πρόσωπο, αλλά ο πυρήνας του –η μοναξιά, η αποφασιστικότητα, το τραύμα, η ανάγκη για δικαιοσύνη– παραμένει.
Ο Batman δεν είναι στατικός. Είναι μια ιδέα, και γι’ αυτό παραμένει ζωντανός, όσα reboots κι αν κάνει το Hollywood.