Γιατί αγαπάμε τους εγκληματίες της οθόνης;
Γουστάρω τον Τόνι Μοντάνα. Το λέω ξεκάθαρα. Τον βλέπω να ουρλιάζει “Say hello to my little friend!” και μέσα μου κάτι φουντώνει. Ο Τόνι Σοπράνο είναι τυπάρα. Ο Γουόλτερ Γουάιτ είναι mastermind. Και παρόλο που όλοι ξέρουμε ότι αυτοί οι χαρακτήρες είναι εγκληματίες, ψυχοπαθείς ή θηρία με ανθρώπινο πρόσωπο, δεν μπορούμε να σταματήσουμε να τους θαυμάζουμε.
Δεν προσπαθώ να το παίξω ψαγμένος. Ειλικρινά, τους απολαμβάνω. Αλλά ταυτόχρονα, ξέρω πολύ καλά ότι δεν θα ήθελα να είμαι αυτοί οι τύποι. Και το λέω με σχετική σιγουριά, ίσως επειδή μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον όπου ο κόσμος δεν κουβαλούσε όπλα ή ναρκωτικά στο πορτμπαγκάζ. Μιλάω εκ του ασφαλούς. Ίσως. Γιατί, να σου πω και το άλλο; Αν είχα εξουσία στα χέρια μου, αν ήξερα ότι δεν με αγγίζει ο νόμος, ότι μπορώ να κάνω τα πάντα χωρίς συνέπειες — είμαι τόσο σίγουρος ότι δεν θα έκανα τα ίδια και χειρότερα;
Το θέμα όμως δεν είμαι εγώ. Το θέμα είναι η κοινωνία γύρω μου. Η κουλτούρα μας. Το ότι τα τελευταία 40-50 χρόνια, οι μεγαλύτεροι «ήρωες» της pop κουλτούρας είναι εγκληματίες. Από το Scarface και τον Godfather μέχρι το Breaking Bad, το Narcos, τους Sopranos, το Peaky Blinders και το πιο πρόσφατο Mob Land. Και δεν είναι μόνο η τηλεόραση. Είναι και η μουσική, τα video games, ολόκληρη η αισθητική του “thug life” και του “αληθινού αρσενικού”.
Ναι, εντάξει, κάποιοι από εμάς μπορούν να ξεχωρίσουν το φανταστικό από το πραγματικό. Αλλά αυτό δεν ισχύει για όλους. Πόσοι τύποι και τύπισσες οδηγούν λες και είναι στο Fast & Furious; Πόσοι έχουν στήσει προφίλ στο Instagram με quotes τύπου “Το παράνομο είναι πιο απολαυστικό”; Πόσοι έχουν πάρει στα σοβαρά gangsta ραπ κομμάτια, όχι ως τέχνη, αλλά ως τρόπο ζωής; Και πόσες φορές έχεις δει κάποιον να παριστάνει τον tough guy, απλά γιατί είδε αρκετό Sons of Anarchy;
Δεν ξέρω αν όλο αυτό είναι μια “ένοχη απόλαυση”. Δεν ξέρω αν μας εξιτάρει το απαγορευμένο ή αν, κατά βάθος, ζηλεύουμε αυτούς που ζουν χωρίς κανόνες. Μπορεί να είναι και τα δύο. Μπορεί να βλέπουμε τους ήρωες-εγκληματίες ως καθρέφτη των δικών μας απωθημένων. Μια φαντασίωση ελευθερίας. Να κάνεις αυτό που θες, να πεις αυτό που σκέφτεσαι, να πάρεις αυτό που πιστεύεις ότι σου αξίζει, χωρίς να απολογηθείς σε κανέναν. Ούτε αφεντικό, ούτε νόμο, ούτε Θεό.
Αλλά η κουλτούρα δεν είναι αθώα. Μας διαμορφώνει — όχι με τρόπο μαγικό ή αυτόματο, αλλά σταδιακά. Σαν να σου ψιθυρίζει ότι ο δρόμος της εξουσίας, της βίας, της “επιβολής” είναι sexy. Ότι το να είσαι boss σημαίνει να κάνεις κουμάντο. Να φοβούνται όταν μπαίνεις στο δωμάτιο. Και όταν αυτό γίνει “cool”, δεν απέχεις και πολύ απ’ το να το δεις να παίζει και στην πραγματική ζωή. Σε σχολεία, σε γειτονιές, σε πολιτική.
Δεν έχω απαντήσεις. Έχω μόνο ερωτήματα. Και μια ειλικρινή παραδοχή: γουστάρω αυτούς τους χαρακτήρες. Τους βλέπω, τους χαίρομαι, τους απολαμβάνω. Αλλά ξέρω ότι όταν κλείσει η οθόνη, έχω ευθύνη να θυμηθώ ποιος είμαι. Και ποιος δεν θέλω να γίνω.