Άχρηστες ειδήσεις και clickbait: Ποιον εξυπηρετούν τελικά;

 

Η είδηση που δεν είναι είδηση

Έπεσα πρόσφατα πάνω σε ένα άρθρο με τίτλο: «Οι μισοί συνδρομητές του Netflix παρακολουθούν anime». Είναι από αυτά τα posts που περνάς με το δάχτυλο χωρίς να δώσεις δεύτερη ευκαιρία – όχι γιατί δεν σ’ ενδιαφέρει το anime, αλλά γιατί… δεν υπάρχει κάτι να δεις. Δεν υπάρχει είδηση. Δεν υπάρχει περιεχόμενο. Μόνο μια δήλωση-στατιστικό, χωρίς πηγή, χωρίς ανάλυση, χωρίς ουσία.

Και κάπου εκεί σε πιάνει το «γιατί». Γιατί εξακολουθούν να γράφονται τέτοια άρθρα; Ποιον εξυπηρετούν; Και το πιο ανησυχητικό: ποιος τα διαβάζει;

Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας, αλλά καταλήγουμε να πνιγόμαστε στην πληροφορία χωρίς νόημα. Άχρηστες ειδήσεις, παραφουσκωμένοι τίτλοι, “filler” περιεχόμενο που δεν έχει τίποτα να σου πει – απλώς υπάρχει για να υπάρχει. Για να γεμίσει τον feed σου. Για να πεις ότι κάτι διάβασες.

Αλλά όταν η ενημέρωση γίνεται μηχανική, χάνεται και η ανάγκη για κριτική σκέψη. Κι εκεί αρχίζει το πρόβλημα.

Το φαινόμενο των “filler άρθρων”

Δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Τα “filler” άρθρα υπήρχαν πάντα – σαν τις σελίδες των περιοδικών που απλώς έπρεπε να γεμίσουν. Μόνο που τότε, το πολύ-πολύ να σου έτρωγαν 2 λεπτά σε μια αναμονή σε κομμωτήριο. Σήμερα, όμως, είναι η βάση πάνω στην οποία στήνονται ολόκληρες ψηφιακές αυτοκρατορίες.

Το concept είναι απλό:

• Μια πληροφορία που δεν είναι είδηση.

• Μερικές λέξεις γύρω της, όσο να γεμίσει η σελίδα.

• Ένας τίτλος που τραβάει το μάτι (και το click).

• Τελείωσε. Έχεις «άρθρο».

Το κόστος για το media είναι μηδενικό. Δεν απαιτείται έρευνα, ούτε ρεπορτάζ. Μόνο μια ιδέα που φαίνεται ότι κάπως θα πάει. Αν έχει και SEO-friendly τίτλο ή «ταιριάζει» με τη Google Trends εβδομάδας, ακόμα καλύτερα.

Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο ποιοτικό. Είναι δομικό.
Όταν η πληροφόρηση βασίζεται σε τέτοια άρθρα, το site δεν σε ενημερώνει – σε παραπλανά. Σε εκπαιδεύει να μη διαβάζεις. Να τσεκάρεις τίτλους, να «κλικάρεις και να φεύγεις». Σου μαθαίνει ότι η πληροφορία είναι επιφανειακή. Ότι δεν αξίζει τον κόπο να ψάξεις.

Και κάπως έτσι, σιγά-σιγά, το “filler” γίνεται η νόρμα. Όχι η εξαίρεση.
Κι αυτό είναι πολύ πιο επικίνδυνο απ’ όσο φαίνεται.

Clickbait – Από τον τίτλο στο τίποτα

«Θα πάθεις ΣΟΚ με το νέο project του Netflix!»
«Η ταινία που κάνει όλο το Twitter να παραμιλάει»
«Αυτό που έκανε ο ηθοποιός στο τέλος ΔΕΝ το περιμέναμε»

Ας το παραδεχτούμε: όλοι έχουμε πατήσει πάνω σε έναν τέτοιο τίτλο — έστω από περιέργεια. Και σχεδόν πάντα, το αποτέλεσμα ήταν ένα άρθρο που σου έκλεψε το χρόνο χωρίς να σου δώσει απολύτως τίποτα. Ούτε σοκ, ούτε Twitter/Χ να παραμιλάει, ούτε καν ένα αξιοπρεπές «τέλος».

Αυτός είναι ο ορισμός του clickbait: τίτλοι που υπόσχονται πολλά, για να σου σερβίρουν λίγα.
Ή και τίποτα.

Στην πραγματικότητα, δεν διαβάζεις. Κλικάρεις. Και όσο περισσότερα τα clicks, τόσο περισσότερο “δουλεύει” η μέθοδος.

Για τα media, το clickbait είναι εύκολη λύση. Μια φράση «πιασάρικη», ένα preview image τραβηγμένο από τα μαλλιά, κι έτοιμος ο τίτλος. Αν κάνει τον χρήστη να σταματήσει το scroll, έχει πετύχει τον σκοπό του. Δεν έχει σημασία τι θα διαβάσει. Σημασία έχει ότι μπήκε.

Αλλά το τίμημα είναι βαρύ. Όταν όλα μοιάζουν υπερβολικά, τελικά τίποτα δεν σε εκπλήσσει. Χάνεις την εμπιστοσύνη σου στα ίδια τα media. Και πιο ύπουλα: συνηθίζεις στο λίγο. Δεν απαιτείς ανάλυση. Δεν αναζητάς ουσία. Αρκείσαι στον τίτλο. Κι αυτό, μακροπρόθεσμα, ρίχνει και τη δική σου ικανότητα να φιλτράρεις, να σκέφτεσαι, να διασταυρώνεις.

Το clickbait δεν σε «κλέβει» μόνο σαν αναγνώστη. Σε εκπαιδεύει να δέχεσαι πρόχειρα πράγματα και στη ζωή γενικά.

Είναι όμως ο κόσμος όντως "υποψιασμένος";

Θα έλεγε κανείς πως ναι – είμαστε πιο υποψιασμένοι από ποτέ. Ξέρουμε τι είναι clickbait, γελάμε με τα «ΣΟΚ!» και τα «δεν το περιμέναμε» στα comments, κάνουμε share memes που τρολάρουν την ψεύτικη δημοσιογραφία. Και, παράλληλα, εξακολουθούμε να τα κλικάρουμε.

Γιατί; Ίσως γιατί έχουμε εκπαιδευτεί έτσι. Ίσως γιατί έχουμε κουραστεί να ψάχνουμε. Ίσως γιατί, σε έναν κόσμο υπερφόρτωσης πληροφορίας, το “εύκολο” είναι πιο δελεαστικό από το “ουσιαστικό”.

Ακόμα και όταν αναγνωρίζουμε την ανοησία, την ανεχόμαστε. Δεν την αμφισβητούμε ενεργά.
Είναι σαν ένα σκουπίδι στο δρόμο που δεν θα το μαζέψεις – απλώς δεν θα το κοιτάξεις. Μέχρι που γεμίζει ολόκληρη η γειτονιά.

Αυτό είναι το πρόβλημα. Η αδράνεια. Το «δεν πειράζει, ας το γράψουν – εγώ δεν το διαβάζω». Αλλά όταν δεν αντιδράς, ναι, πειράζει. Γιατί το μοντέλο δεν αλλάζει. Οι publishers δεν θα σταματήσουν να παράγουν ό,τι φέρνει clicks. Κι αν τα clicks συνεχίσουν να έρχονται… ε, τότε κι εμείς θα συνεχίσουμε να τρώμε ό,τι σερβίρεται.

Δεν αρκεί να είσαι υποψιασμένος. Πρέπει να πράττεις σαν τέτοιος.

Τι μπορούμε να κάνουμε;

Το να αγνοούμε το πρόβλημα δεν βοηθά. Το να σχολιάζουμε απλώς “κρίμα που κατάντησαν έτσι τα media”, επίσης. Αν θέλουμε να σταματήσουν τα filler και τα clickbait, πρέπει να επενδύσουμε σε αυτό που θέλουμε να βλέπουμε. Και αυτό ξεκινάει από εμάς.

Ως αναγνώστες:

• Μην επιβραβεύεις την ανοησία με το click σου.

• Κάνε unfollow σε σελίδες που αναπαράγουν μασημένο, άχρηστο περιεχόμενο.

• Στήριξε δημιουργούς που γράφουν με άποψη, έρευνα, ουσία. Ακόμα και με ένα απλό share.

• Μάθε να προσπερνάς τίτλους που σου «φωνάζουν». Συνήθως φωνάζουν επειδή δεν έχουν κάτι να πουν.

Ως δημιουργοί περιεχομένου:

• Μην υποτιμάς το κοινό. Ξέρει πότε τον δουλεύεις.

• Κυνήγα την ποιότητα, όχι το engagement. Το πρώτο φέρνει το δεύτερο — όχι το ανάποδο.

• Μάθε να λες "όχι" σε trends που δεν έχουν κάτι να προσθέσουν.

• Γράψε λιγότερο, αλλά καλύτερα.

Ως κοινότητα:

• Ζήτα περισσότερα.

• Δείξε ποια μέσα εμπιστεύεσαι και γιατί.

• Μην αποδέχεσαι το “έτσι είναι τώρα η κατάσταση”.

• Δημιούργησε και στήριξε μικρά, ανεξάρτητα projects που σέβονται τον αναγνώστη.

Το ίντερνετ δεν είναι μόνο αλγόριθμοι. Είναι και άνθρωποι. Αν οι άνθρωποι αλλάξουν συμπεριφορά, θα αλλάξουν και οι αλγόριθμοι. Και μαζί τους, και το περιεχόμενο που κυριαρχεί.

Από το ‘κλικ’ στο ‘γιατί’

Κάθε μας scroll, κάθε μας click, κάθε μας pause μπροστά σε έναν τίτλο που δεν αξίζει, είναι μια μικρή ψήφος. Όχι σε κάποιο κόμμα ή ιδεολογία — αλλά σε ένα ολόκληρο μοντέλο πληροφόρησης που βασίζεται στη βιασύνη, την επιφάνεια και τη λήθη.

Δεν είναι όλα τα media ίδια. Αλλά αν συνεχίσουμε να τα αντιμετωπίζουμε σαν fast food, στο τέλος θα μείνουν μόνο τα McNews. Άοσμα, ανακυκλώσιμα, άχρηστα. Και, κυρίως, χωρίς θρεπτική αξία για το μυαλό.

Δεν είμαστε υποχρεωμένοι να φτιάξουμε ένα τέλειο ίντερνετ. Αλλά μπορούμε, σίγουρα, να φροντίσουμε να μην το καταστρέψουμε κιόλας με την παθητικότητα μας. Ας μη συμβιβαστούμε με το λιγότερο, όταν έχουμε ανάγκη το περισσότερο. Όχι για να γεμίσουμε τον χρόνο μας. Αλλά για να του δώσουμε νόημα.

Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να κλικάρουμε. Είναι να νοιαζόμαστε για το τι και γιατί διαβάζουμε.